Kozieradka znana jest przede wszystkim jako przyprawa. Jednak jej nasiona zawierają zaskakująco różnorodne związki roślinne: rozpuszczalny błonnik, taki jak galaktomannany, różne saponiny, alkaloid trygonelinę oraz specjalny aminokwas o nazwie 4-hydroksyizoleucyna.

Ten skład jest również interesujący dla nauki. Kozieradka jest badana między innymi pod kątem wpływu na trawienie i metabolizm glukozy, a także na procesy hormonalne.

Badania te prowadzą do fascynującego pytania: w jaki sposób różne składniki kozieradki mogą oddziaływać na te układy biologiczne?

Kiedy metabolizm spotyka kozieradkę

Kozieradka jest szczególnie intensywnie badana w kontekście metabolizmu glukozy. Koncentruje się nie tylko na izolowanych substancjach roślinnych lub wysoce skoncentrowanych ekstraktach, ale także na całych nasionach.

W randomizowanym, potrójnie ślepym badaniu na ludziach 88 osób z cukrzycą typu 2 przyjmowało 10 gramów sproszkowanych nasion kozieradki lub placebo dziennie przez osiem tygodni.1

Po ośmiu tygodniach zarówno poziom glukozy we krwi na czczo, jak i HbA1c były niższe w grupie kozieradki niż w grupie placebo. Jednocześnie zaobserwowano zmiany w poziomie insuliny i wskaźniku HOMA-IR. Ten ostatni jest wykorzystywany jako marker do oceny insulinooporności. Niższe były również stężenia trójglicerydów i cholesterolu całkowitego.¹

To z kolei rzuca światło na kluczowe pytanie: co właściwie jest takiego w nasionach kozieradki, że stanowią one tak interesujące źródło wiedzy na temat metabolizmu?

Dlaczego jelita odgrywają w tym kluczową rolę

Część reakcji początkowo nie przedostaje się do krwiobiegu, lecz do przewodu pokarmowego.

Nasiona kozieradki naturalnie zawierają błonnik rozpuszczalny, w tym galaktomannany. W przewodzie pokarmowym wchłaniają one płyny, zwiększając w ten sposób lepkość treści jelitowej.

Może to mieć wpływ na szybkość trawienia węglowodanów i wchłaniania glukozy – a co za tym idzie, także na to, jak będzie kształtował się poziom cukru we krwi po posiłku.

Tę samą zależność badano również w przypadku kozieradki. W badaniu z udziałem osób dorosłych z nadwagą i otyłością, dodatek 5,5 grama kozieradki do posiłków powodował niższy poziom glukozy po posiłku.²

Jednak błonnik pokarmowy to tylko część historii. Kozieradka zawiera inny, wyjątkowy składnik, który jest przedmiotem badań na zupełnie innym etapie metabolizmu glukozy.

4-Hydroksyizoleucyna: niezwykły aminokwas w centrum uwagi

4-Hydroksyizoleucyna to niebiałkotwórczy aminokwas występujący naturalnie w nasionach kozieradki.

Jest to szczególnie interesujące dla badań, ponieważ wiąże się z uwalnianiem insuliny.

Już w 1998 roku naukowcy badali ich wpływ na izolowane wyspy Langerhansa z tkanek ludzkich i zwierzęcych.³

Wyłonił się niezwykły wzorzec: 4-hydroksyizoleucyna zwiększała wydzielanie insuliny w zależności od stężenia glukozy. Przy niskim poziomie glukozy efekt ten nie występował. Jednak wraz ze wzrostem stężenia glukozy, reakcja insuliny również wzrastała.³

To właśnie zależność od glukozy sprawiła, że ​​aminokwas ten stał się szczególnie interesujący dla dalszych badań metabolicznych.

Ale kozieradka pojawia się również w drugim obszarze badań.

Kiedy metabolizm i sygnały hormonalne się spotykają

Metabolizm i układ hormonalny są często rozpatrywane oddzielnie. W rzeczywistości są one ze sobą ściśle powiązane: insulina sama w sobie jest hormonem, a liczne sygnały hormonalne wpływają na to, jak nasz organizm wchłania, magazynuje i uwalnia energię.

Dlatego też kozieradkę bada się obecnie także pod kątem wpływu na różne parametry hormonalne.

W randomizowanym, podwójnie ślepym badaniu z 2024 r. obserwowano 95 mężczyzn w wieku od 40 do 80 lat przez dwanaście tygodni.⁴ Zbadano różne dawki konkretnego ekstraktu z kozieradki i ich wpływ na różne parametry testosteronu.

Całkowity poziom testosteronu w osoczu nie wykazał istotnej różnicy w porównaniu z placebo. Jednak poziom testosteronu w ślinie wykazał inny wynik. W tym przypadku stężenie było istotnie wyższe w przypadku kozieradki w porównaniu z placebo. Przy najwyższej testowanej dawce zmienił się również indeks wolnego testosteronu.⁴

Wyniki pokazują również, jak złożona jest ocena parametrów hormonalnych: nie każdy pomiar przebiega w ten sam sposób, a „testosteronu” nie da się sprowadzić do pojedynczej wartości.

Co pokazują badania dotyczące żeńskiego układu hormonalnego

Kozieradka jest również przedmiotem badań nad wpływem hormonów na kobiety.

Czterdzieści osiem kobiet w okresie okołomenopauzalnym otrzymywało standaryzowany ekstrakt z kozieradki lub placebo przez 42 dni.⁵ Naukowcy zbadali zarówno typowe objawy tej fazy życia, jak i różne parametry hormonalne.

W trakcie badania zaobserwowano różnice między innymi w stężeniu estradiolu, progesteronu, wolnego testosteronu, FSH i SHBG.⁵

To pokazuje, że kozieradka jest badana nie tylko w kontekście metabolizmu glukozy i insuliny. Procesy hormonalne u mężczyzn i kobiet są obecnie również przedmiotem badań klinicznych.

Roślina o wielu obliczach

Trawienie, metabolizm glukozy i hormony początkowo wydają się odrębnymi zagadnieniami. W rzeczywistości procesy te są ze sobą powiązane w wielu miejscach organizmu.

Właśnie to sprawia, że ​​kozieradka jest tak interesująca: jej nasiona zawierają nie tylko jeden konkretny składnik aktywny, ale naturalną interakcję rozpuszczalnego błonnika, saponin, trygoneliny, 4-hydroksyizoleucyny i innych substancji roślinnych.

Kozieradka, od dawna znana przede wszystkim jako przyprawa i w tradycyjnej botanice, obecnie jest przedmiotem badań naukowych z różnych perspektyw.

W ten sposób powstaje coraz bardziej zróżnicowany obraz rośliny, której składniki stanowią przedmiot badań w kontekście metabolizmu trawiennego i glukozy, a także procesów hormonalnych.

Źródła

¹ Hassanzadeh Bashtian M i in. Wpływ nasion kozieradki na czynniki metaboliczne w surowicy i poziom adiponektyny u pacjentów z cukrzycą typu 2. Int J Vitam Nutr Res. 2014;84(3–4):196–205.

² Mathern JR, Raatz SK, Thomas W, Slavin JL. Wpływ błonnika kozieradkowego na uczucie sytości, poziom glukozy we krwi, odpowiedź insulinową oraz spożycie energii u osób otyłych. Phytother Res. 2009;23(11):1543–1548.

³ Sauvaire Y, Petit P, Broca C i in. 4-Hydroksyizoleucyna: nowy aminokwas, który zwiększa wydzielanie insuliny. Cukrzyca. 1998;47(2):206–210.

⁴ Lee-Řdegård S, Gundersen TE, Drevon CA. Wpływ ekstraktu roślinnego z kozieradki (Trigonella foenum-graecum) na poziom testosteronu w osoczu krwi i ślinie w podwójnie ślepej, randomizowanej, kontrolowanej próbie interwencyjnej. PLoS One. 2024;19(9).

⁵ Khanna A, John F, Das S i in. Skuteczność nowego ekstraktu z nasion kozieradki w łagodzeniu objawów naczynioruchowych i depresji u kobiet w okresie okołomenopauzalnym: badanie randomizowane, z podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo. J Food Biochem. 2020;44(12).